तेसैले सुख खोजी का लागी दरबार को सुख त्यग गरी दरबार छाडेर हिडे । सत्यको खोजी गर्ने क्रम्मा उनि बोध गया भन्ने ठाउँमा पुगे र तेही रुख मुनी ध्यान गरेर बस्नथले ।

सिद्धार्थ को दिमाग शान्त र आनन्दित भयो । जती जती उनि ध्यान गर्देइ गए, त्यती त्यती उन को ध्यान र बिबेक बद्डेइ गयो । षन्त र स्वोक्छ मनस्थितिमा उन ले जीवन को सत्य खोजी गर्न थले ।

जीवन मा दुख को कारण के हो ? कुन बातो बत्त हामी सदा सुख प्रप्त गर्न सक्छौ ?भनेए आफु ले आफैलाई सोधे ।उन ले आफ्नो अन्तरआत्म, आफु भन्दा टाढा र आफ्नो देशबिश्व भन्दा टाढा सत्यलाई हेरे । त्यएस पस्चात , सुर्य, ग्रह्, तरहरु र बिश्वो म रहेका अन्य सबै बस्तु उन को ध्यान म आउन थले ।

एन ले साना कर्न देखी बिश्व मा रहेक थुला तर सबै आफ्नै अवस्था म घुमिरहेका थिए । सबै बढ्ने परिवर्तन हुने, नास हुने, पुर्न सुरुवात हुने, बढ्ने क्रम सबै देखे । सबै बस्तु परिवर्तन शिल थिए ।जे हुन्छ त्यस को केहि कारण र परीनाम हुन्छ । एक कुराको हुनु अर्को कुरा सँग सम्ब्न्न्धित हुन्छ र त्यस्को हुनुले फेरी पृथिवी म भएक अन्य कुरा म प्रभाव गर्दछ ।

जति- जती उनि ध्यान गर्देइ गए, सत्य पत्ता लगाउँन दत्त चित्त भएर लागे । उन ले गहिरो सत्य आफु भित्रै रहेको कुरा पत्त लगाए । उन ले आफुबाट नै जीवन त जन्म, र मृतु को चक्र हो भन्ने कुरा बुझे र यो संसार म भएको गरेको बस्तुको जीवन चक्र नै एही हो भन्ने बुझे उन ले जीवन्को अन्त अर्थत मृतु त केबल शरिरिक शरिर बाटको छुट्करा मात्र हो, हाम्रो आत्मा त सध अमर रहन्छ भन्ने कुरको सार बुझे ।

जब एक जीवन सकिन्छ अर्को जीवन को शुरुवात हुन्छ , एसेरी जीवन् म रण को प्रकृया चली रहन्छ । कहिले हामी धनी हुन्चौ त कहिले गरीब , कहिले सुखी हुन्चौ त कहिले दुखी । जीवन यसरी नै परिवर्तन शिल रहन्छ ।

बेला बखत मा सुख को भोग गरेत पनि धेरै जसो अवस्थामा हामी समस्या मा अल्झी रहेका हुन्छउ । हाम्रो अवस्था को परिवर्तन सँगइ हाम्रो सम्ब्न्ध पनि परिवर्तन भैरहेको हुन्छ ।हामी कुनै न कुनै जन्म मा कसै न कसैको आफ्न्त , साथि, आमा, बुवा, भएक छौ । उन ले पुन्: जन्म र आत्मको अस्तित्वो रहने कुरा पनि गरेका छन ।

अन्तत उन ले बुद्द्त्त प्रप्त गरे, उन ले प्रप्त गरेको ज्ञान र कर्म का सिद्धान्त नै बुद्द्त्त हो । एही ज्ञान नै पछी गएर बुद्ध धर्मको रुप मा प्रचलन मा आयो । यसरी उनि सिद्धार्थ बाट सिद्धार्थ गौतम हुन पुगे ।

र बुद्ध , ज्ञानी , अध्यत्मिक र सत्यबढी भए । ६ बर्ष पहिले देखी को खोज को अन्त्य भयो । यो दिन पुर्णिमा को रात थियो जुन दिन उन ले बुद्द्त्त प्रप्त गरे । चन्द्रमा को चम्किलो ज्योती ले पुरै गाउ लाई ढकेको थियो , त्यस बैशाख पुर्णिमको दिन ।