दिपु खड्का
अहिले वर्षाको मौसम सुरु भइसकेको भन्दा पनि हुन्छ । काठमाडौं लगायत देशका विभिन्न भागमा अहिले दिनहुँ वर्षा हुन लागेको छ । वर्षाको समय आउन लागेकाले सम्भावित खतराबाट बच्नेगरी उपाय अपनाउनु सबैको कर्तव्य बनेको छ । भोलिको दिनमा पूर्वतयारी नगरेकै वर्षाले ठूलो क्षति ग¥यो भनें त्यतिबेला पछुताउनुको विकल्प नहुने भएकाले पनि बेलैमा पूर्वतयारी गरेर समाधानको बाटो खोज्नुपर्ने बेला आएको छ ।

ठूलैखालको विपतको सामना गर्न त जतिसुकै पूर्वतयारी गरे पनि सम्भव छैन तर पनि न्यूनतम सुरक्षाका बाटा भनें सबैले खोज्नैपर्छ । बाढीपहिरो, हावाहुरी र वर्षा कतिबेला कसरी आउँछ भन्ने थाहा नहुने भएकाले पनि सम्भावित खतराबाट जोगिन सकेसम्म उपाय अपनाउनु नै बुद्धिमानी हुन्छ । विगतमा पनि असार–साउनमा आउने वर्षाका कारण धेरै मानिसको घरजग्गा गुमेको छ भनें कति मानिस घरवारविहीन भएका थिए, साँच्चै भन्ने हो भनें उनीहरुको उचित व्यवस्थापन हुन पनि निकै समय लाग्ने गरेको छ । अझै पनि नेपालका धेरैजसो ठाउँमा मानिसहरु खोलाको बगरमा र छेउछाउमा घर बनाएर बस्ने गरेका छन्, उनीहरुको लागि वर्षाको समय भनेको सधैं कठिन नै हुन्छ । ठूलो प्रकारको पानी र आपतमात्रै होइन सानै वर्षा हुँदा पनि अब यसले अप्ठ्यारो पार्छ कि भनेर मानिसहरु त्रसित हुन थाल्दछन् ।

अहिले तीन तहको सरकार छ । ती सबै सरकारको आ–आफ्नो जिम्मेवारी छ त्यसैले पनि सबै सरकार मिलेर यस्तो जोखिमपूर्ण वस्तीको व्यवस्थापन गर्नेतिर आजै ध्यान दिनुपर्दछ । जुन सरकारले जे गर्न सक्छ त्यतिमात्रै गर्न सके पनि तत्कालको लागि समस्याबाट थोरे भए पनि छुटकारा पाउन सकिन्छ । खोलाको बगरमा वा छेउमा भएका घर र वस्तीलाई अन्यत्र सार्नु सधैका लागि उपयुक्त विकल्प हो भनें अस्थायी रुपमा भए पनि अर्को वैकल्पिक स्थान खोजेर त्यहाँ सार्नु अल्पकालीन सुरक्षित उपाय हो । बाढीले धनजनको क्षति हुने, भौतिक संरचना ध्वस्त गर्ने कुरा एउटा भए पनि कमसेकम मानवीय दुर्घटना नहुनु भनेको पनि राम्रो पक्ष हो । यसअघिका वर्षाका बेला समयमा उद्वार नपाएर कतिपय मानिसले ज्यान गुमाएको देखेका नै हौं ।

सरकारले पनि यतिबेला के–कस्तो समस्या आउँछ त्यसलाई बुझेर सकेसम्म बढी समाधानका उपायहरु निकाल्नुपर्छ । अप्ठ्यारोमा परेकालाई तत्काल हेलिकोप्टरबाट उद्वार गर्नुपर्ने भए पनि तत्कालै जान मिल्नेगरी व्यवस्थापन गर्नु सरकारको कर्तव्य हो । यो र त्यो कारण देखाएर समयमा नै उद्वार गर्न नसक्नु सरकारको कमजोरीको सूचक हो । सरकार जनताको भएकाले जनतालाई दुःख पर्दा सरकारलाई पनि पोल्नुपर्छ त्यसैले पनि नागरिकको जीवन रक्षा गर्ने सबैभन्दा पहिलो जिम्मेवारी सरकारको नै हो, यो अभियानलाई जनताले पनि साथ दिनुपर्छ । कतिपय ठाउँमा गाउँ छोड्न नचाहने मानिसका कारण पनि जोखिम बढेको र भोलिको दिनमा समस्या पर्ने गरेकाले पनि नागरिकले पनि सरकारका राम्रा योजनामा साथ दिनुपर्ने बेला भएको छ ।