नेपालमा तामाङ जाति एक महत्वपूर्ण जातिभित्र पर्दछ । तामाङ जातिको आफ्नै छुट्टै भेषभूषा, चालचलन, रितिरिवाज, भाषा, कला, संस्कृति, रहनसहन रहेको छ । नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०७८ अनुसार यो जाति जनसंख्याको आधारमा पाँचौ स्थानमा रहेको छ । कुल जनसंख्याको ५.६२ प्रतिशत जनसंख्या रहेको तामाङ जातिको जनसंख्या १६ लाख ३९ हजार ८ सय ६६ जना जनसंख्या रहेको राष्ट्रिय तथ्यांक विभागले देखाएको छ । तर आम तामाङ समुदाय यो तथ्यांकलाई मान्न तयार छैनन् । उनीहरु आफ्नो जनसंख्या तथ्यांकले देखाएको भन्दा धेरै बढी रहेको दावी गर्छन् । देशभर छरिएर रहे पनि तामाङ जाति विशेषगरी काठमाडौं उपत्यकाको वरिपरि रहेको १० जिल्लाहरुमा बहुसंख्यक रुपमा बसोबास गर्दै आएका छन् । यो जाति रमाइलो मन मनपराउने रमाइलो गर्ने जातिभित्र पनि पर्दछ । तामाङ जातिको आफ्नो छुट्टै पहिचान छ जसमध्ये फापरे ह्वाई (गीत)÷फापा ह्वाई पनि एक हो । जुन गीत बाक्लो जमघट हुँदा वा मेला, महोत्सव, जात्रातिर गाउने गरिन्छ । यसको छुट्टै लय हुन्छ जुन अन्य जातिको भन्दा पृथक हुन्छ । यो गीत जमघट हुँदा, भेटघाट हुँदा ठाउँको ठाउँ गाउने गरिन्छ । पछिल्लो समय यसलाई लेखेर रेकर्ड गर्ने प्रचलन आयो । यसरी आफ्नो जातिको मौलिक गीत गाउने र रेकर्ड गरि जातीय पहिचान बचाउन अहोरात लागिपर्ने कलाकार गायिका मध्ये एक हुन रञ्जना मोक्तान ।

आपा ज्ञान ध्वज मोक्तान र आमा कान्छी माया गोलेको कोखमा वि.सं. २०३९ माघ २० गते साविक पोखरीनारायणस्थान–६, राक्ता हाल तेमाल गाउँपालिका–५, काभ्रेमा जन्मेकी हुन रञ्जना । अत्यन्तै रमाइलो स्वभावकि रञ्जना जुनसुकै तामाङ कार्यक्रमहरुमा वा भेटघाट जमघटमा साथीभाइको अनुरोधलाई नाईनास्ती नगरि फापरे गीत गाउने गर्छिन् । कार्यक्रमहरुमा रञ्जनाको उपस्थिति देख्ने बित्तिकै आज चाहिँ फापरे गीत सुन्न पाईने भो भनी ढुक्क हुने गर्छन् तामाङहरु । घरपरिवारको प्रेरणाबाट यस क्षेत्रमा लागेको बताउने रञ्जनाको कार्यक्रमहरुमा गायकको बाहेक पनि छुट्टै गीत रेकर्डहरु पनि बजारमा आईसकेको छ ।

गीत संगीत क्षेत्र भनेको एउटा सुखदुःख पोख्ने ठाउँ र आफ्नो मौलिकता, सभ्यता र रीतिरिवाज जिउँदो राख्ने महत्वपूर्ण अभ्यास हो जस्ले परापूर्वकालदेखि मनोरञ्जन र रमाइलो प्रधान गर्ने माध्यम बताउने रञ्जनाले “चैत त वैशाख महिनामा“ बोलको सेलोबाट आफ्नो गायन यात्रा शुरु गरेकी हुन् ।

यही क्रममा रञ्जना मोक्तानले तामाङ फापरे गीतहरु रेकर्ड गरि सांगीतिक बजारमा ल्याउन सफल भईन । जस अनुसार ३० बैशाख २०७३ मा “फापा ह्वाई“ भाग–१, ११ बैशाख २०७४ मा “फापा ह्वाई“ भाग–२, २ जेठ २०७७ मा “फापा ह्वाई“ भाग–३ र ३ कार्तिक २०७९ मा “फापा ह्वाई“ भाग–४ बजारमा युटुप च्यानल भरि छ्याप्छ्याप्ति छाएको छ । रञ्जनाको स्वरमा रहेको यी गीतहरुले तामाङ सांगीतिक दुनियाँमा एउटा छुट्टै परिचय र पहिचान राख्न सफल भएको छ । ङेमा थाङपाल गोलेको शब्द रहेको यी गीतहरुमा केटाको स्वरमा भने गायक फुल कुमार बोम्जनले साथ दिएका छन् । रञ्जना मोक्तान गीत संगीतको अलावा साहित्यिक क्षेत्रमा पनि जमेकी छिन् । रञ्जनाले तामाङ भाषाको कविता संग्रह “रिन“ (बाँस) २०७३ मा प्रकाशित गरेकी छिन् ।

कलाकारिता क्षेत्रमा लाग्नेहरुको दैनिकी भने दुःखदायी हुने गरेको बताउने रञ्जना राज्यपक्षबाट साथ सपोटको आवश्यकता रहेकोले सरकारले पनि हेरिदिएमा आफ्नो मौलिकता बचाई राख्न सहज हुने बताउँछिन् । कलाकारलाई स्टेज कमि छ यसको सरकारले ब्यवस्थापन गर्नुपर्नेमा उनको जोड रहेको छ । बाँचुन्जेल आफ्नो मौलिक गीत संगीत र पहिचानलाई सक्दो योगदान गर्ने लक्ष्य रहेको बताउने रञ्जना “हाम्रो कलालाई शुद्ध राखौं आफू सक्षम भएर लागिरहे कला संगीत अवश्य नै मौलाउने छ ।“ भन्दै गीत संगीत क्षेत्रमा बढ्दै गएको विकृति विसंगतिलाई इंगित गर्छिन् । (साभारः समय दृष्टि साप्ताहिक)