गंगा बराल
काठमाडौं ३० मैतिदेवी बस्ने राधेश्याम मिश्रलाई कहिलेकाहीँ सामाजिक सेवा गरेन भनें राम्रोसँग निन्द्रा लाग्दैन । समाजमा नै धेरै समय बिताउने उनी मैतिदेवीतिर दिनहुँ हिँडिरहन्छन् । आफूले सकेको गरौं र समाजलाई केही दिउँ भन्ने सोचेका उनलाई समाजबाट बाहिर गएर एक्लो जीवन बिताउन सम्भव पनि छैन ।
बाहिर वातावरण बिग्रँदै गएको र फोहोरमैलाले सडक कुरुप बन्दै गएपछि उनमा केही गरौं भन्ने सोच आयो र आफ्ना मिल्ने साथीहरुसँग सल्लाह गरेर उनले २०७४ सालमा वातावरणमैत्री समाज गठन गरे । वातावरण जोगाउनुका साथै समाजका प्रत्येक विषयवस्तुमा सहभागी भएर योगदान दिने उद्येश्यले गठन गरिएको यो समाजबाट गरेका कामले उनी खुशी छन् । ‘सुरुमा के होला, कसो होला भन्ने लागेको थियो, सामाजिक काम गर्दै गएपछि हाम्रो जिम्मेवारी बढ्यो र अरु दायाँबायाँ गर्न नै सकिएन’ उनी भन्छन् ‘धेरैले किन यसरी काम गरेको, समाजसेवा गरेर तलाई खान पुग्छ र ? पनि भने मैले त्यस्ता कुरालाई खासै वास्ता गरिन ।’ उनले आफूहरुले गरेको कामबाट समाजले केही पाएको अनुभूति गरेका छन् । सामाजिक काम गर्न गाह्रो छ, मान्छेको चित्त बुझाउन सकिँदैन भन्ने पनि उनलाई राम्रो थाहा छ तर पनि उनी यो कामलाई नछोड्नुको पछाडिको कुरा भनेको उनको आत्मविश्वास र लगनशीलता नै हो । मिश्रले अभियान चलाउन थालेपछि अरुले पनि समर्थन गर्दै आए । मानिसलाई बुझाउन गाह्रो भएको अनुभव उनी सुनाउँछन् । कति पटक स्थानीयलाई वातावरण बचाउन र फोहोर जथाभावी नफ्याल्न आग्रह गर्दा पनि नमानेको उनको भनाई छ । ‘म र हामी एक्लैले मात्र गरेर केही हुँदैन, समाजको विकासमा सबैको उत्साहपूर्ण सहभागिता चाहिन्छ त्योचाहिँ पाइएन’ उनले भने ‘कसले के भन्छ र के गर्छ भन्नेतिर अब म लाग्दिन, एक्लै भए पनि नेतृत्व गरेर आफ्नो लक्ष्य पूरा गरेर नै छोड्छु ।’ जथाभावी फोहोर फ्याल्ने गरेका कारण मैतिदेवी वरपर सडक नै अवरोध भएको र मानिसहरु नाक छोपेर हिँड्नुपर्ने अवस्था आएको उनको भोगाई छ । आफूहरुले निरन्तर खवरदारी र सचेतनाका कार्यक्रम गरेपछि त्यो समस्या हल भएको उनी बताउँछन् । बेलुका रात पर्दै गएपछि र बिहान उज्यालो हुनुभन्दा अघि मानिसहरुले फोहोर बाटोमा फ्याल्ने गरेका कारण धेरै समय मिश्रसहित केहीले बेलुका र बिहान खवरदारी गरेर सडकमै समय बिताएका छन् । ‘मानिसहरु केही दिन फोहोर आफ्नो घरमा व्यवस्थापन गर्न चाहँदैनन्, फोहोर उठाउने गाडी एक दिन ढिलो आए बाटामा ल्याएर लुकेर फ्यालिदिन्छन्’ मिश्रले भने ‘ कमसेकम एक दिन त घरभित्रै फोहोर राखेर व्यवस्थापन गर्छु भन्ने पनि सोच्दैनन् मान्छेहरु ।’

मिश्रले आजसम्म २ सय ५५ हप्ता सरसफाई अभियान चलाएको बताए । वडा नम्बर ३० का साथै वडा नम्बर ५, ७ र अन्य वडामा पनि गएर सक्रियता देखाएको उनको भनाई छ । जहाँ गएर उनीहरुले काम गर्छन् त्यसपछि त्यो समुदायले फेरि पनि बोलाउने गरेको छ । हरेक शनिबार बिहान सरसफाई गर्ने समाजको योजना हो । मिश्रले झण्डै १ हजार रुखविरुवा रोपिएको जनाए । वातावरण राम्रो बनाउन बोटविरुवा लगाउनुपर्ने र जसका कारण वातावरण स्वच्छ हुन्छ भन्ने बुझेका उनले यससम्बन्धी विज्ञलाई बोलाएर समेत कसरी व्यवस्थापन गर्न सकिन्छ भन्ने बेलाबेला सल्लाह गर्दै आएका छन् । उनले कहिलेकाहीँ रक्तदान पनि आयोजना गरेका छन् । ‘सामाजिक काममा लागेपछि यो गर्ने र त्यो नगर्ने भन्ने नै हुँदो रहेनछ, जे आइलाग्छ त्यसलाई समाधान गर्नतिर लाग्छौं’ उनले जोशका साथ भने ‘कि लाग्नै हुँदैनथ्यो, अब लागेपछि काम छोड्न सकिएन ।’ उनले वडा, काठमाडौं महानगरपालिका र सरकारको सहयोग भए आफूहरुको योजना थप प्रभावकारी हुने आशा गरेका छन् । आर्थिक संकटले कतिपय योजनाहरु भए पनि सम्पन्न गर्न समस्या भएको उनको भनाई छ ।

कोरोनाको पहिलो लहरमा मानिसहरु घरबाट निस्किन डराउने गरेको बेलामा पनि उनी वडातिर सचेतना बाँड्दै हिँडेका थिए । उनी आफूलाई पनि डर भए पनि बाध्यताले सडकमा निस्किनुपरेको बताउँछन् । उनले धेरैलाई कोरोना परीक्षण गर्नुपर्छ र लापरबाही गरेको खण्डमा आफ्नोमात्र होइन अरुको पनि ज्यान जोखिममा पर्न सक्छ भन्ने सन्देश बाँडे । लकडाउनका कारण मानिसको दैनिकी कष्टकर बन्दै गएपछि राहतस्वरुप चामल, दाल, नुन, चिनी पनि वितरण गरे । सुरुमा आफूहरुले नै पैसा उठाएर राहत वितरण गरेको भए पनि पछिल्लो दिनमा केही दाताहरुले पनि सहयोग गरेको उनले स्पष्ट पारेका छन् । विभिन्न ठाउँमा पुगेर मास्क र सेनिटाइजर बाँडेका उनले समाजसेवा गरेबापत केही पाइएला भन्ने सोचेका पनि छैनन् । उनले आगामी दिनमा अन्य जिल्लामा पनि पुगेर विभिन्न प्रकारका सहयोग गर्ने योजना बनाएका छन् । ‘भोलि चुनावमा उठेर नेता भइएला कि भनेर अहिले सेवा गरेको होइन, मैले यसलाई आफ्नो कर्तव्य सम्झेको छु’ उनी भन्छन् ‘बरु फोहोरी नै भनेको सहन्छु तर समाजसेवा गर्न छोड्दिन ।’