निर्मलादेवी तिम्सिना
झस्किएको सपना र चस्किएको मुटु बोकेर रमाउँदै रहरले सायदै कोही विदेसिदैन होला ! ओछ्यान पर्दै गरेका बा–आमाको सेवा गर्नु जीउँदा भगवानको सेवा गर्नु थियो । काख भरिका वच्चालाई ममता दिनु आफै भगवान हुनुजस्तै थियो । पति सेवा पनि कुनै मन्दिर धाए भन्दा कम थिएन तर जहाँ अकिञ्चन हुन्छ त्यहाँ सबै कुरा भएर पनि शान्ति हुँदो रहेनछ । पैसा नै सबैथोक हैन त पैसा हुनेले भन्ने रहेछन् । पैसा नहुनेलाई सबैथोक पैसा नै हुनेरहेछ ।
१५ वर्षको लामो समयको अथक परिश्रम र ठूलो रकम तिरेर बटुलेका प्रमाणपत्रहरु सयौं कार्यालयका प्रमुखहरुले पल्टाउँदा पल्टाउँदै धर्सि सकेका थिए । निक्कै समय लगानी गरेर श्रम बेच्न प्रमाणपत्र किनेकी थिएँ । तिनै प्रमाणपत्र मूल्यहीन भएपछि श्रम कहाँ बिक्थ्यो र ! ागउँमा भएको अलिकति खेतबारी बाआमाले भविष्य बनाउने सपनाले मेरा प्रमाणपत्र किनि दिँदै बेचिसकेका थिए । खास त्यो जग्गा थियो त दुई छाक टार्न आनन्दले सकिने थियो ।
सहरका अनेक चोकचोकमा र गल्लीगल्लीमा भोकाएको चितुवा भौतारिए जसरी बर्षौ भौतारी रहे । दिन आवश्यकताले भौतारिन्थे र रात अभावले । अथक छट्पटिले आवश्यकताका खात दिन दुई गुणा रात चौ गुणा थपिएका थिए । पुर्खाहरुले नेपाली हुनुमा गर्व गर्ने होसला छोडेर गएका भए पनि तत्कालिन जल्दाबल्दा छ्यापछ्याप्ती मौलाएका व्वाँसा र धमिराले देश ख्वाप्लक्क निलिसकेका थिए । जसले गर्दा नेपाली भनेर आफूलाई चिनाउँदै गर्दा आफै शीर झुकेको महसुस हुन्थ्यो । दलाल, घुसखोरी र तस्करले मात्र सम्पत्तिका ठुलो पोका जम्मा पारेरका छन् भन्दा अनुचित नहोला । सामान्य व्यक्ति गरिबीको ठूलो चक्रव्यूहमा होमिएको कुरा दिनमा लाखौंलाख युवायुवती विदेशिन लाइन लागेको विमानस्थलको यात्राले बताएको हुन्छ । त्यो यात्रा मैले पनि तय गरेँ ।
प्हिला त श्रम बेच्ने आशाले प्रमाणपत्र किनेको थिएँ यो पाली आफैंलाई बेचि दिएँ । निक्कै महँगोमा आफूलाई बेचेर युरोपको साइप्रस तिर लागेँ । यात्रा आफैंसँग अन्जान थियो । पिडाले जिउँदै मारिरहेको थियो । प्रकृतिले छोरी मान्छेलाई धेरै कुरा त्याग्न सिकाएको थियो जन्म, घर, जन्मदाता, आफन्त, साथी, रहर सबै त्याग्न सिकाए पनि जन्माएको मान्छेलाई चटक्क छोडेर हिँड्दा सबै छोडेको भन्दा धेरै पीडा हुँदो रहेछ । मेरो मुटुको टुक्राको अनुहारमा आँखाले अन्तिम स्पर्शसम्म लिन नसकेरै यात्रा अगाडि बढाए ।
भुइँमा खुट्टाले हिँडेको अनुभव धेरै थियो, गाडीको यात्राको अनुभव पनि थियो, आकाशभित्र जहाजको यात्रा अनुभव थिएन । अनुभव विनानै लामो यात्रा सकिएछ, पत्तै पाइन । मन आफूसित भए पो थाहा हुन्थ्यो । एउटा मृत मान्छे जो चितामा सुतिरहेको उसले के नै थाहा पाउन सक्छ र । थाहा पाउने भए आगोले किन पोलेन ? उ किन चिच्याएर उठेन ? म त्यो बखत चितामा सुते भन्दा केही कम थिइन ।
युरोपको मैदानमा उत्रिएका मेरो पाइला बेसुर चले कसैको इशारामा । पाइला मात्र चलेनन् भाषा, संस्कार, खानपान, सबै अरुकै इसारामा चले । यतिसम्म भयो म को हुँ भनेर चिमटीचिमटी आफू भएको सम्झना आफूलाई दिन्थेँ । नाम युरोप भएपनि काम र दाम खाडीको भन्दा कम थिएन । आठ घण्टा कामको सम्झौता भए पनि चौबिसै घण्टा खटिनु पर्ने रहेछ । स्वतन्त्रता हराउँदो रहेछ । एक कैदी बराबर । यस्तो हुन्छ भनेर नबुझी आएको भने पक्कै हैन ।
बुझेर आत्मसमर्पण गर्नु सिवाय के नै हुन्छ र गरीबिको । बल्ल महिनामा एकदिन छुट्टी निस्कने अवसर जुट्यो नेपाली अनुहार देख्दा थामी नसक्नु मुटु दुख्यो । कति धेरै दिदी बहिनी र दाजुभाई विदेशिएका रहेछन् । यति सानो देशमा त यति धेरै दिदी बहिनी र दाजुभाई हुनुहुन्छ भने अरु ठूला ठूला देशमा कति दाजुभाई र दिदी बहिनी हुनुहुन्छ ? मन झन् भारी भयो । महिनाभरि उकुसमुकुस भएर काम गर्दै बल्लतल्ल महिनामा चार सय यूरो थाप्दा आएको रुपैयाँ सम्झेर झन बढी मुटु दुख्थ्यो । त्यो पनि बुझी बुझी आएको हो । भिखारीलाई जति सरो पनि माग्न छोड्दैन । बाध्यता नै बुझ पचाउनु थियो । जति पीडा भए पनि साथीहरुसित हाँसेर फोटा खिचियो । हाँसेका फोटाले सुख अनुभूति दिए पनि पीडाका चाङ्ले मुटु फुट्ने गरी थिचिएको थियो । मानौ कुनै ठूलो पहाड छातीमाथि ढसमस बसेको छ ।
निश्चित आवश्यकता किन कर्तव्य बेचेको छु, प्रेम बेचेको छु, ममता बेचेको छु र खुसी बेचेको छु । रहरले विदेश गएको होस् भन्नेलाई के थाहा बाध्यता र जिम्मेवारी अनि स्तनपान गर्दा गर्दैको बाल शुलभ ममता । जिम्मेवारीले धेरै कुरा सिकाउँछ अरुको कमाई खाएर कोठे रानी हुनेले कहाँ पाएर नयाँ अनुभव बटुल्नु । नयाँ कुरा देख्न पाउनु । दुःख खोज्नेले मात्र मिठो अनुभव बटुल्छ । दुःखभित्र असीमित ज्ञान हुन्छ जति पुस्तकका पन्नाभित्र हुँदैन ।
माया गर्ने आफन्तले कहिले नेपाल फर्किने भनेर प्रश्न माथि प्रश्न गरिरहेका हुन्छन् । मौन रहेको छ मेरो उत्त । उनीहरुलाई दिने उत्तर आफैसित प्रश्न बनेको छ । नेपाल गएर के गर्छेस ? यत्रो वर्ष नेपाल बसेर के गरिस् ? अब तुरुन्तै जान्छेस ? लाचार छन् उत्तर । आँखाभरि प्यारो जन्मभूमिको तस्बिर कैद छ । मुटुभरी आफन्त र देशको माया छ । हरेक रात सपनाभरी आफ्नै माटोमा आफन्तकै साथमा हुन्छु । झस्किएर विउँझिदा पनि आफूलाई ठेगानामा पाउँदिन । प्रिय देश तिम्रै असीमित माया छ ।
तिम्रो मायाको तराजुमा कोही बढी हुनै सक्दैन । तर कहिल्यै नफर्कनु जस्तो लाग्छ तिम्रो माया नलागेर हैन तिम्रो सर्वनाश हेर्न नसकेर तिमीलाई दिनदिनै सक्दैछन् तिम्रा अराजक सन्तानले । तिमीलाई खरानी बनाउँदैछन् असत्तीहरुले । तिमी जल्दै गरेको हेर्न कसरी आउ आमा ? तिमी नै सुरक्षित छैनौ भने हामी कसरी सुरक्षित हुँला ?