योगेश राल्फाली
काभ्रेको बनेपा अव्यस्त शहर । अरनिको राजमार्ग र विपी राजमार्गको केन्द्र विन्दू । त्यही शहरको भित्री भाग पुरानो जिर्ण घर जहाँ पाल्देन डेरा गरी बस्छन् । पाल्देन नपुगेको र नछिरेको बनेपाको घरै छैन कारण उ डकर्मी हो । बनेपाको हरेक घर उसैले निर्माण गरेको हो, उसले निर्माण र मर्मत नगरेको बनेपाको घर कमै होला । कसैको घर मर्मत गर्नु परेमा होस् वा बनाउनु परेमा जो कसैले पाल्देनको नाम लिई हाल्छन् । भनेको समयमा र भने जस्तो नक्शाकै आधारमा घर निर्माण गरी दिनाले नाम चलेको हो पाल्देनको ।

गल्ली–गल्लीका खुंखार टोक्ने कुकुरहरु पनि पाल्देनको स्वर सुन्ने वित्तिकै पुच्छर हल्लाउँदै पाल्देन भएतिर आउँछ, कारण उ विस्कुट र पाउरोटी किनेर तीनै गल्ली–गल्लीका कुकुरलाई खुवाउँदै हिड्ने गर्थे उ । दिनभरी डकर्मी काम गरेर कमाएको पैसा खाएर र तिनै कुकुरहरुलाई विस्कुट किनेर दिएर वा कोही कसैको दुःख पर्दा सहयोग गरेर वा कसैले सर–सापट माग्दा थपक्क दिने गरेरै सिध्याउँथे पाल्देन । दिनभरी काम ग¥यो साँझ परेपछि मायाको भट्टीमा छिरी हाल्थे पाल्देन । गोजीमा सुको नहुँदा पनि हजारौंको उधारो चल्थ्यो मायाकोमा पाल्देनलाई । किनकी जब डकर्मी कामबाट पैसा आउँथ्यो थपक्क ल्याएर दिन्थ्यो पाल्देन उधारो खाएको ठाउँहरुमा । मायाको भट्टीमा छिरेर एकबाट दुई गिलास थपेपछि ‘मैले नबनाएका घर छैन यो बनेमा शहरमा’ भन्दै भट्याउँथ्यो पाल्देन । अनि भट्टीमा खाना आएकाहरुले ‘तपाईको चाहिँ घर कहाँ हो नि ?’ भनेर सोध्दा ‘मैले नबनाएको घर छैन तर मेरो आफ्नै घर छैन, अब बनाउने हो’ भनेर जवाफ दिने गर्थ्यो पाल्देन ।

भट्टीमा दुई गिलासबाट तीन गिलासमा चढेपछि भट्टीमा आएका सबैसँग परिचय गर्न थाल्थे पाल्देन । परिचय गर्ने मात्रै होइन अनि सबैलाई थपि दिन आग्रह गर्थे र पैसा आफ्नो नाममा हिसाब गर्न लगाउँथे । दिनभरी डकर्मी काम गरेर कमाएको पैसा मायाको भट्टीमा छिरेर लगभग ९–१० बजेसम्म पिएरै बस्थ्यो पाल्देन । जब उ मायाको भट्टीबाट निस्कन्छ र नजिकैको पसलबाट एक पाकेट विस्कुट लिन्छ र भएभरको गल्लीको कुकुरलाई विस्कुट बाँड्दै हिँड्ने गर्थे उ । भट्टीबाट पाल्देन ननिस्केसम्म टोलभरका कुकुरहरु मुख मिठ्याएर बस्ने गर्थे । जब पाल्देन भट्टीबाट निस्कन्छ तब गल्लीका कुकुहरु पनि पछि लाग्थे पाल्देनको ।

पहिले पहिले त पाल्देनकी श्रीमतीले खाना पकाएर पाल्देन नआएसम्म कुर्ने गरेकी थिई तर पाल्देनको घर आउने ठेगान नभएपछि खाना पाकेपछि कुर्ने चलन छैन पाल्देनकी श्रीमतीको । खाना पाकेपछि छोरो मिक्जेनलाई खुवाएर आफू पनि खाई बेलैमा सुत्ने चलन छ । नौ दश कहिले त एघार बजेतिर हल्लिदै आउँथ्यो र पकाएर राखेको भात आफै पस्केर खाई चुपचाप सुत्थ्यो पाल्देन । जति नै रक्सी पिएर आएपनि श्रीमतीलाई र छोरालाई भने केही भन्दैनथ्यो पाल्देन । पाल्देनको दैनिकीबाट भने आजित थिइ श्रीमती । दुःख चाहिँ औधी गर्ने तर भट्टीमै खाएर सिध्याउने बानी सुध्रने छनक थिएन पाल्देनको तर श्रीमती भने त्यो बानी एकदिन पक्कै सुध्रन्छ कि भन्ने आशामा बाँचेकी हुन्थि विचरा । डकर्मी काम गरेर दुःख गरेको प्रति त सम्मान छ श्रीमतीको तर कमाएको जति खाएर र अरुलाई खुवाएर सिध्याउने गरेको प्रति भने अति नै दुखेसो छ श्रीमतीको । बेलाबेलामा श्रीमतीले नसम्झाएकी पनि होइन । “चुप लागन बुढी म एकदिन यति कमाउँछु कि यो शहरमा ठूलो घर बनाउँछु“ भनेर फुरुक्क पार्थ्यो श्रीमतीलाई । जो कोहीको घर बनाउनु परेमा, मर्मत गर्नु परेमा पाल्देनकै नाम लिने गरेकोले पनि एकदिन कसो आफ्नो घर नहोला भनि मख्ख थिइन पाल्देनकी श्रीमती पनि । पाल्देनले भन्ने गरेको एकदिन कहिल्यै आएन । अब आउन सक्दैन पनि । कारण रक्सीको नशाले दिनानुदिन च्याप्दै लग्यो पाल्देनलाई ।

भन्ने गरिन्छ नि ‘रक्सी किनेर खाउ खर्च अनि रोग लाग्यो उपचार गर्न जाउ खर्च, रोग पत्ता लगाई औषधि किनेर खाउ खर्च’ हो त्यही भयो पाल्देनको जीवनमा । अब त झन् काममा पनि जान नसक्ने भयो पाल्देन । जब पाल्देन काममा जान नसक्ने भयो तब घर खर्च चलाउन पनि गाह्रो पर्दै गयो । दिनानुदिन पाल्देन सिथिल हुँदै गयो । हिजो मायाको भट्टीमा रक्सी किनेर ख्वाईन्जेल टन्न थियो पाल्देनका साथीहरु आज कोही कसैले पाल्देनको अवस्था बारे बुझ्न र हेर्न आएका छैनन् । रक्सी खाँदाको दोस्ती भट्टीसम्म मात्रै हुँदो रहेछ भन्ने कुरा बल्ल बुझ्दैछ पाल्देन । बिग्रेपछि बल्ल चेत खुलेको छ पाल्देनको । मायाको भट्टीमा छिरेर उडाएको पैसाहरु झलझली सम्झना थाले अब भने उसले । ती पैसाहरु जोहो गरी राखेको भए अहिले बिरामी पर्दाको समस्यामा काम लाग्ने थियो । दिन ढल्दै जान्छ पाल्देन पनि रोगले गल्दै जान्छ । ठूलो अस्पतालमा लगि राम्रो उपचार गर्न औकात पुग्दैन पाल्देनकी श्रीमतीको । जसोतसो चिने जानेकोसँग सरसापट गरी धेरथोर औषधि ल्याई औषधि गरी रहेछ मनको सन्तोष । अब त माग्ने ठाउँ पनि कतै बाँकी छैन । छोराको स्कुल फि पनि तिर्न नसकेर पढ्न नपठाएको महिनौ भईसक्यो । पाल्देन सद्धे हुँदा जेनतेन चलेको घर परिवारमा अब भने समस्यै समस्याको खात लागेको छ । घरमा अन्नको दाना नभएपछि १० वर्षे छोरा मिक्जेनलाई पाल्देनको रेखदेख गर्न राखेर मायाकै भट्टीमा भाँडा माझ्न जाने गरेकी छे पाल्देनकी श्रीमती अचेल । भौतिक शरीर मायाको भट्टीमा भाँडा माझी रहेपनि मन भने घरमा पाल्देन भएतिरै गईरहन्थ्यो उनको । भाँडो माझेरै दुःख जिलो गरी धेरथोर पैसा जम्मा गरी पाल्देनको लागि औषधि ल्याउने गर्थी श्रीमती ।

एकदिन भाँडो माझ्दै थिई पाल्देनकी श्रमिती, मायाकोमा बियर पिउँदै गरेका अधिवक्ता कार्साङको आँखा प¥यो उनीप्रति र सोध्यो “उ को हो नी माया ?“ भनेर । मायाले “पाल्देन दाइकी श्रीमती ।“ जवाफ दिए । “अनि अचेल पाल्देन देख्दिन त ?“ अधिवक्ता कार्साङको सोधनी हुन्छ । ‘बिरामी परेर थला छ विचरा’ मायाले यत्ति भन्ने वित्तिकै “होर ! त्यस्तो राम्रो मान्छे के भयो ? मेरो घर पनि उसले बनाइ दिएको हो नि ? मैले सोचेको भन्दा राम्रो घर बनाइदिएकोले ५० हजार इनाम दिन कति खोजे मैले तर कतै भेट्न सकिन संयोग आज उहाँकी धर्मपत्नीलाई भेट्ने मौका जु¥यो ।“ भन्दै पाल्देनकी श्रीमतीलाई नजिक बोलाउँछ र पाल्देनलाई दिनु भन्दै पचास हजारको बिटो थमाई दिन्छ । पचास हजार हातमा पर्दा उनलाई करोड पाए सरी भयो र खुशीले आँखाभरी आँसु बनाई । यत्तिकैमा छोरा दौडदै रुँदै आउँछ र “आमा ! आमा ! बुवालाई गाह्रो भयो भन्नुहुन्छ ।“ भन्दै रुन्चे स्वरमा भन्छ । पाल्देनकी श्रीमती, भट्टी वाल्नी माया, अधिवक्ता लगायत सबैजना पसल थुनेर पाल्देनको अवस्था बुझ्न लाग्छन् । पाल्देन रोगले च्यापेर छट्पटाई रहन्छ । घरबेटी भने “घर भित्र सास जान नदिनु बाहिर लग्नु, चौरतिर लग्नु“ भन्दै कराई रहन्छ । कसै कसैले त “यस्तो अवस्थामा पनि के कराई रहेको दया नभएको घरबेटी रहेछ ।“ भनेर मुखभरीको जवाफ पनि दिए तर शहरका घरबेटी न हो कराई रहे । केहीले उचालेर पाल्देनलाई बाहिर सार्छन् ।

पाल्देनको छटपटाहट देखेर नजिक टोलका मान्छेहरु मात्रै होइन उसले विस्कुट बाँडेर दिने गरेको कुकुरहरु पनि जम्मा हुन्छन् । बाहिर छट्पटाई रहँदा धेरैको आँखा रसाए । नरुने कोही भएन । आफ्नो घर नहुँदा शहरको डेरामा प्राण पनि बाहिरै पठाउनु पर्ने बाध्यता । पाल्देनको अवस्था देखेर कसैकसैले अस्पताल लैजाउँ पनि भने तर नाजुक अवस्था भएकोले खर्च मात्रै गर्न किन लग्नु भन्ने धेरैको सल्लाह भयो । यत्तिकैमा छिमेकका डा. करण पनि आइपुग्छन् र उसले यसो जाँची हेर्छ । अवस्था अन्तिम भएको जानकारी गराउँछ ।

समय दिनको २ बज्नै लागेको हुन्छ । अन्तिममा “मैले धेरैको घर बनाई दिएँ, यो शहरमा मैले नबनाएको घर छैन तर मैले मेरो घर बनाउन सकिन… ।“ भन्दै प्राण त्यागे पाल्देनले । पाल्देनको मृत्युले धेरैको रुवावासी चल्यो । सायद नरुने मान्छे कोही भएन त्यहाँ । पाल्देनको मृत्युको खबर शहर बजार भरी फैलियो । पाल्देनलाई चिने जानेका मान्छेहरु एकएक गरी जम्मा हुँदै गए । केहीले पाल्देनको लासलाई दाहसंस्कारका लागि तयारी गरे । पाल्देनकी श्रीमती रुँदारुँदै छिनछिनमा बेहोस हुन्छे । केही महिलाहरुले पानी खुवाउँदै समाती दिन्छन् उनलाई । छोरा मिक्जेन पनि सुक्कसुक्क रोइरहेछ एउटा कुनामा । दिनको ३ बजेतिर अटाईनटाई मान्छे जम्मा भयो । अब पाल्देनको लासलाई जलाउन घाटतिर लग्न तयारी हुन्छ । मलामीको लस्कर लाग्छ । यतिको मलामी त त्यो शहरमा अहिलेसम्म कोही कसैको पनि भएको थिएन । शहरमा सबैको घर बनाए पनि आफ्नो घर बनाउन नसकेका पाल्देनले मर्दा मलामी भने मनग्गे कमाएर गए । दुनियाँको घर बनाई दिएका पाल्देनले आफ्नै घर भने कहिल्यै बनाउन सकेन । उसको सपनाको घर कहिल्यै बनेन ।