गणेश जि.सी.

पछिल्लो समयमा गणतन्त्र ठिक राजतन्त्र भन्ने वहस चुलिएको छ । हिजोका दिनमा राजसंस्था हुँदा राजसंस्थाले एकलौटी गरेको र अनावश्यक रुपमा राष्ट्रको ढुकुटी दुरुपयोग गरेको आरोप लगाएका दलहरुले अहिले गणतन्त्रलाई बद्नाम गरेका छन् । हिजो एउटा राजा हुँदा भएको सरकारी खर्चभन्दा अहिले कैयौं गुणा बढी खर्च भएको छ । सरकार अहिले दैनिक खर्च धान्न नसकेर संकटमा पर्दै गएको छ । अर्थतन्त्रका सूचकहरु नकारात्मक हुन थालेका छन् भनें मानिसको आम्दानी पनि घट्दै गएको छ । संविधान बनेपछि आएको संघीयताको व्यवस्थाले देश चुर्लुम्मै डुबेको छ । प्रदेश सरकार सञ्चालनमा पनि धेरै खर्च भएको छ । प्रदेशका मुख्यमन्त्री, मन्त्री, उनीहरुका पीए र अन्यलाई दिने तलबभत्ता नै खर्चिलो बनेको छ । प्रदेशले आफ्नो भूमिका देखाउन नसक्दा प्रदेशप्रति गुनासो बढ्दै गएको छ । स्थानीय सरकारले जनताको अधिकांश काम गर्ने हुँदा प्रदेश घाँडो भएको तर्क गर्न थालिएको छ । स्थानीय तह र केन्द्रमा टिकट नपाउने पार्टीका कार्यकर्तालाई धन्क्याउने ठाउँ प्रदेश बनेको छ । देशको आर्थिक अवस्था दिनैपिच्छे कमजोर बनिरहँदा सरकारले आफ्नो उपस्थिति देखाउन सकिरहेको छैन । नाममात्रैको सरकार भएकाले त्यो ‘अर्थ न बर्थ’ को बनेको छ । संघीयतासँगै अब त राजतन्त्र ठिक कि गणतन्त्र? भन्ने वहस नै चलेको छ । गणतन्त्रका कारण नै यस्तो प्रकारको विकृत्ति आएको टिप्पणी गर्न थालिएको छ । राजसंस्थाको पक्षधरहरु सडकमा निस्केर ‘राजा आउ, देश बचाउ’ भन्न थालेका छन् । उनीहरु अझै पनि राजसंस्थाको अन्त्य नभएको दाबी गर्नसमेत पछि पर्दैनन् । उनीहरुले सम्पूर्ण राजावादी एक हुने हो भनें गणतन्त्रवादीहरुले हार खाने भन्न थालेका छन् । राजसंस्थालाई मान्नेहरुबीचमा पनि एकमत हुन सकेको छैन । नेतृत्व गरेकाहरु सबै आफैंलाई नै राजा समान मान्दै आएका छन् । उनीहरुमा देखिएको बेमेलको फाइदा गणतन्त्रवादीहरुले उठाइरहेका छन् । पूर्वराजा ज्ञानेन्द्र शाह अहिले आफ्नो पक्षमा बोल्ने र अभियान चलाइदिने उपयुक्त पात्रको खोजीमा छन् । हिजोका दिनमा राप्रपा नेपाल रहँदा कमल थापाले राजसंस्थाको पुनर्वहाली गर्छु भनेर अभियान चलाएका भए पनि उनले पनि आफूबाट सक्दो फाइदामात्रै लिएको शाहपक्षको भनाई रहेको छ । २०७० सालमा समानुपातिक सांसद छनौट गर्दादेखि नै शाह र थापाको सम्बन्ध बिग्रिएको थियो । त्यतिबेला थापाको नेतृत्वमा भएको राप्रपा नेपालले समानुपातिकतर्फ संविधानसभामा २४ सिट पाएको थियो तर पनि शाह पक्षसँग त्यसअघि भएको सहमतिअनुसार थापाले शाहका मान्छेलाई संविधानसभा सदस्यमा छनौट गरेनन् । शाहलाई प्रयोग गरेर फाइदा लिनेको संख्या धेरै भए पनि उनको पक्षमा साँच्चै लाग्नेको संख्या कमै छ । केही पाइन्छ कि भनेर अभियान चलाउनेलाई शाहले पत्याएका छैनन् । राप्रपाले पनि राजसंस्थाको पक्षमा वकालत गर्दै आएको छ तर पनि राप्रपाको छनक पनि त्यति राम्रो देखिँदैन ।

पूर्वराजा शाह अहिले पछिल्लो गतिविधिलाई नजिकबाट हेरेर बसिरहेका छन् । उनी विभिन्न चाडपर्वमा देशवासीलाई शुभकामना दिने गर्छन् । उनले दिएका शुभकामनामा सधैं देश र जनताप्रति चिन्तित भएको भान हुन्छ त्यसैले पनि सच्चा राष्ट्रवादी त ज्ञानेन्द्र नै पो रहेछन् भन्ने झल्को आउनु पनि स्वभाविकै हो । ज्ञानेन्द्रले देशमा विपत् पर्दा पनि दुःख व्यक्त गरेका छन् । ज्ञानेन्द्रले प्रकाशित गरेका विज्ञप्तीप्रति पनि पार्टीका नेताले असन्तुष्टि राख्दै आएका छन् । २०६४ सालको संविधानसभाले नेपालमा गणतन्त्र आएको घोषणा गरेको थियो । २०६५ साल जेष्ठ १५ गते घोषणा गरिएको गणतन्त्रले १५ वर्ष शासन गरिसकेको छ तर पनि जनताको मन छुन नसक्नु उसको कमजोरी बनेको छ । ज्ञानेन्द्रले कसैलाई पनि आफ्नो पक्षमा सडकमा निस्किन आव्हान गरेका छैनन्, स्वतस्फूर्त रुपमा निस्किएका समर्थकहरु देख्दा ज्ञानेन्द्र मख्ख परेका छन् । गणतन्त्र घोषणा भएपछि तत्कालीन राजा ज्ञानेन्द्र राजदरवार छोडेर हिँडेकामा धेरैले यसलाई सकारात्मक रुपमा लिएका छन् । ज्ञानेन्द्र मठमिन्दर र विभिन्न तिर्थस्थलमा जाँदा उर्लिएको जनलहर देख्दा गणतन्त्रवादीहरु हैरान भएका छन् ।

यति सानो देशमा गणतन्त्र धान्न सक्दैन भनेर विश्लेषकले भन्दै आएका छन् । दलका नेताहरुले भनें सधैं गणतन्त्र नौलो अभ्यास भएकाले केही काम भइरहेको भन्दै आएका छन् । उनीहरुले राजसंस्थाले नगरेको काम गणतन्त्रले गरेको दाबी गरे पनि के–के काम भयो भनेर प्रमाणित गर्न सकेका छैनन् । नेताहरुलाई भित्री रुपमा गणतन्त्र असहज भए पनि जनतामाझ भनें बोल्न सकिरहेका छैनन् । केही व्यक्ति र संघसंस्थाले आफूहरुले चाहने हो भनें गणतन्त्र फ्यालेर राजसंस्था ल्याइहाल्ने दाबी पनि गरेका छन् ।